عشق ازدیدگاه مولانا

عشق

مولانا عشق را حبل المتین نجات جان ها از دنیای غم می داند.او معتقد است بدون عشق،نشاط و عشرت به وجود هیچ ذره ای را نمی یابد.

عشق آن باشد که خلق را دارد شاد                عشق آن باشد که داد شادی ها داد

زاده است مرا مادر عشق از اول                    صد رحمت وآفرین بر آن مادر باد مولانا ،1361: 1380

عشق از دیدگاه مولانا ازلی و ابدی است و انسان ها با عشق پای به دنیای جسمانی می نهند و با دریافت حقیقت هستی قدم در راه کمال می گذارند.

عشق از ازل است و تا ابد خواهد بود               جوینده عشق بی عدد خواهد بود

فردا که قیامت آشکارا گردد                         هر دل که نه عاشق است رد خواهد بود مولانا ،1361:1380

تبلور و پیدایش لمعات عشق تدریجی است.در فیه ما فیه آورده است:«صیادان ماهی را یک بار نمی کِشند. چنگال در حلقوم چون فرو رفته باشد پاره می کِشند تا خونش می رود و سست و ضعیف می گردد بازش رها می کنند و همچنین باز می کِشند تا به کلی ضعیف شود. چنگالِ عشق چون در کام آدمی می افتد حق تعالی او را به تدریج می کِشد که آن قوت ها و خون های باطل که در او است پاره پاره از او برود که:}انَّ الله یَقبّضُ و یَبسُطُ{

یکدمی خوش چو گلستان کندم           یکدمی همچو زمستان کندم

یکدمم فاضل و استاد کند                       یکدمی طفل دبستان کندم

یکدمی سنگ زند بشکندم                      یکدمی شاه درستان کندم

یکدمم چشمه خورشید کند                    یکدمی جمله شبستان کندم

دامنش را بگرفتم به دو دست                 تا ببینم کو چو دستان کندم

دردی درد خوشش را قدحم                گرچه او ساقی مستان کندم

زان ستانم شکر او همه روز                 تا لقب هم شکرستان کندم مولانا ،1361 :634

مولانا معتقد است که پیمانه کوچک جسم هرگز گنجایش دریای عشق را ندارد و میهمانان عشق در خانه تن جای نمی گیرند او با استفاده از مثالی زیبا به اثبات مطلب می پردازد:«چندان که مهمان پیش شود خانه را بزرگ تر کنند و آرایش بیشتر شود و طعام بیش سازند.نمی بینی که چون طفلک را قدک او کوچک است، اندیشه او نیز که مهمان است،لایق خانه قلب اوست،غیر شیر و دایه نمی داند و چون بزرگ تر شد مهمانان اندیشه ها افزون شدند و از عقل و ادراک و تمیز و غیره،خانه بزرگ تر گردد و چون مهمانان عشق آیند در خانه نگنجند و خانه را ویران کنند و از نو عمارت سازند؟» مولانا ، 158 :1362

عاشقی بر من پریشانت کنم                               کم عمارت کن که ویرانت کنم  مولانا ، 630  :1361

او پدران و مادران را واسطه انتقال عشق الهی به فرزندان می داند:«مادران و پدران ما مثل زنبورانند که طالبی را با مطلوبی جمع می کنند و عاشقی را با معشوقی گرد می آورند و ایشان ناگاه می پرند.حق تعالی ایشان را واسطه کرده است و در جمع آوردن موم و عسل و ایشان می پرند و موم و عسل می ماند و باغبان. خود ایشان از باغ بیرون نمی روندو این آنچنان باغی نیست که  در اینجا توان بیرون رفتن الا از گوشه باغ بر گوشه باغ می روند.تن ما مانند کندویی است و در آنجا موم و عسل عشق حق است؛ زنبوران مادر و پدران اگر چه واسطه اند الا تربیت هم از باغبان می یابند و کندو را باغبان می سازد.» مولانا ، 1362: 221

انسان چون طفلی گم شده در کوی و بازار وادی حیرت است که در اوج تحیر از درک حقیقت از درک حقیقت حق کاملا عاجز است و ناتوان.

چون طفلی گم شد ستم من میان کوی و بازاری          که این بازار و این کو را نمی دانم نمی دانم

منم یعقوب و او یوسف که چشمم روشن از بویش     اگر چه اصل این بو را نمی دانم نمی دانم

                                                                                                                    مولانا  ،555:1361

آنچه این گمگشته حیران را از نیستی می رهاند زندگی را درکام جانش شیرین می کند همان کیمیای عشق  ازلی و ابدی است و آن آب حیات متصل به سرچشمه فیض سرمدی.

چون عشق کند شکر افشانی                              در جلوه شود مه نهانی

بینی که شکر کران ندارد                                  خوش می خوری و همی رسانی

می غلت به هر طرف که غلتی                          بر سبزه سبز بوستانی...

چون چشم وا کنند نا گه                                بر شهر عظیم آن جانی

ماننده طفل نو بزاده                                      تا کشف شود همه معانی

                                                                                                           مولانا  ،1023:1361

 

نسبت عشق به عاشق چون شیر است به طفل«مجنون خواست که پیش لیلی نامه ای می نویسد. قلم در دست گرفت و این بیت گفت:

خیالُکَ فی عَینی و اسمُکَ فی فمی           و ذکرُکَ فی قلبی اِلی اینَ اکتبُ؟

خیال تو مقیم چشم است و نام تو از زبان خالی نیست و ذکر تو در صمیم جان جای دارد.پس نامه پیش کی نویسم؟چون تو در ین محلها می گردی قلم بشکست و کاغذ بدرید.بسیار کس باشد که دلش از ین سخنان پر باشد الا به عبارت و الفاظ نتواند آورد. اگر چه عاشق و طالب و نیازمند، این باشد عجب نیست و این مانع عشق نباشد.بلکه خود،اصل دل است و نیاز و عشق و محبت. همچنان که طفل عاشق شیر است و از آن مدد می یابد و قوت می گیرد و مع هذا نتواند شرح شیر کردن حد آن را گفتن و در عبارت نتواند آوردن که من از خوردن شیر لذت می یابم و به نا خوردن آن چگونه ضعیف و متالم می شوم؛اگر چه جانش خواهان و عاشق شیر است و بالغ اگر چه به هزار گونه شیر را شرح کند اما او را از شیر هیچ لذت نباشد و از آن خط ندارد»  مولانا ،1362 :169

آنچه انسان را از وجود عشق غافل و به دنیا دلبسته می کند گهواره گونگی خاکدان زمین است که رفاه جسم او را فراهم می کند و آرامشی موقت می بخشد.

بشنو از قول خدا،هست زمین مهد شما                              گر نبود طفل چرا بسته گهواره شود

                                                                                                   مولانا  ، 1361 : 248

اما این آرامش چون با عشق گره نخورده موقتی است. از نظر مولوی عشق به منزله دایه و والده طفل دل است که با جنباندن گهواره و شیردادن او روان عاشق را آرامش می بخشد.

دوش من پیغام کردم سوی تو استاره را                      گفتمش از من خبر ده دلبر خون خواره را

سو به سو گشتم که تا طفل دلم خاموش شود               طفل خسبد چون بجنباند کسی گهواره را

طفل دل را شیر ده ما را ز گردش وا رهان                  ای تو چاره کرده هر دم چو صد من بیچاره را

/ 0 نظر / 50 بازدید