....محمد صادق زاده ملاباشی

داستان.

 
نویسنده : محمدصادق زاده - ساعت ۱٠:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٠/۱٦

تاریخچه

وجود جریان در اقیانوسها توسط دریانوردان کشف شده است. در اوایل قرن هیجدهم ناخدایان کشتیهای تجارتی آمریکا از وجود گلف استریم و مسیر آن با خبر بودند و موقع سفر به اروپا از نیروی آن استفاده می‌کردند. اولین طرح از جریان گلف استریم در سال 1770 میلادی بوسیله بنیامین فرانکلین منتشر شد. در آن طرح جریان گلف استرم به صورت رودی عریض که در اقیانوس حرکت می‌کند، ترسیم شده است.

عوامل ایجاد کننده جریان‌های اقیانوسی

عوامل مختلفی در ایجاد جریانها شرکت دارد، ولی نقش عمده با بادهای غالب است. در قلمرو بادهای غالب جهت جریانهای سطحی با جهت باد یکی است. برخورد جریانها به سواحل یا برآمدگیهای زیر آب مسیر آنها را عوض می‌کند. علاوه بر آن جریانهای اقیانوسی نیز مثل هر متحرک دیگر در سطح زمین ، از نیروی کوریولیس متاثر می‌شوند.

در حوضه قطب شمال تبخیر به علت سرمای زیاد فوق‌العاده ناچیز است از طرف دیگر رودهای بزرگ آسیا و اروپا مقدار زیادی آب به آن وارد می‌کند در نتیجه سطح آن نسبت به سطح عمومی کمی بالاتر است و به همین علت اختلاف سطح جریانهایی ایجاد می‌شود که آبهای اضافی را به
اقیانوس اطلس و
آرام تخلیه می‌کند.

در
دریای مدیترانه تبخیر بیشتر از میزان آبی است که بوسیله رودها و باران به آن وارد می‌شود. در نتیجه برای جبران این کمبود آبهای اقیانوس اطلس در سطح به طرف مدیترانه جریان می‌یابد. آبهای گرم و شور گلف استریم وقتی به آبهای سرد قطبی می‌رسد در اثر سرد شدن سنگین‌تر شده به اعماق فرو می‌رود. جایی که دو جریان اقیانوسی به همدیگر نزدیک می‌شوند آبها به عمق می‌رود و برعکس در جایی که دو جریان از هم دور می‌گردد آبهای اعماق به سطح اقیانوس بالا می‌آید.

 

جریانهای بزرگ سطحی

اقیانوس اطلس

در دو طرف منطقه آرام استوایی بادهای آلیزه آبهای سطحی اقیانوس را به سمت مغرب می‌راند، در نتیجه دو جریان در طرفین استوا ایجاد می‌شود. این دو به نام جریان استوایی شمالی و جریان استوایی جنوبی موسومند. بین این دو جریان ، جریان دیگری در جهت مخالف دیده می‌شود که آن را ضد جریان استوایی نامیده‌اند. توده عظیمی از‌‌ آب که بوسله جریانهای استوایی شمال و جنوب استوا به سواحل آمریکا حمل می‌شود، اختلاف سطح زیادی ایجاد می‌کند. بالا آمدن سطح دریا در خلیج مکزیکو از عوامل مهم در پیدایش سیستم جریان گلف استریم است.

اقیانوس آرام

در اقیانوس آرام جریان استوایی بین مدار 9 الی 25 درجه شمالی حرکت می‌کند. این جریان از جنوب مکزیک شروع شده به سمت غرب رفته‌رفته قویتر می‌شود. در مغرب اقیانوس آرام در اثر برخورد به جزایر فیلیپین به دو شاخه تقسیم می‌شود. شاخه شمالی به تبعیت از برآمدگی جزایر ریوکیوتا جنوب ژاپن پیش می‌رود و از آنجا به مشرق بر ‌می‌گردد. این شاخه که قویتر از شاخه جنوبی است، جریان کوروشیو (Kuroshio) نام دارد. در اقیانوس آرام جنوبی به علت وجود برجستگیها و جزایر بیشمار مسیر جریانهای اقیانوسی به اندازه سایر مناطق منظم نیست و اساسا کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است.

اقیانوس هند

در اقیانوس هند نقش باد در تشکیل جریانها به روشنی دیده می‌شود. در این اقیانوس جهت و سرعت جریانها به تبعیت از بادهای موسمی تغییر می‌کند. در زمستان نیمکره شمالی در شمال استوا جریانی به سوی غرب از جنوب خلیج بنگال و دریای عمان گذشته به سواحل سومالی می‌رسد. در جنوب از حدود خط استوا تا شش درجه عرض جنوبی ضد جریان استوایی از غرب به شرق حرکت می‌کند. این جریان از برگشت جریان قبلی تشکیل شده که در منطقه آرام استوایی جریان دارد.

حوضه قطب شمال در اطراف خشکی قطب جنوب

در حوضه قطب شمال حرکت آبها مدار بسته‌ای را تشکیل می‌دهد که یک جهت حرکت آن بر خلاف جهت حرکت عقربه‌های ساعت است. از این جریان بزرگ سه جریان انحرافی به طرف جنوب منشعب می‌شود و یکی از طریق دریای برینگ به اقیانوس آرام و دو جریان به نامهای گرینلند شرقی ولابرادور به اقیانوس اطلس وارد می‌شود.

در اطراف خشکی قطب جنوب دو جریان گردابی در جهت عکس یکدیگر در حرکت است. جهت آنها با جهت بادهای غربی و بادهای شرقی مطابقت می‌کند. جریان غربی در مجاورت قاره و جریان شرقی در شمال آن است. حد فاصل بین این دو جریان منطقه واگرای قطب جنوب است که در آنجا آبهای اعماق به طرف بالا جریان دارد.

جریان عمقی اقیانوسها

جریانهای گرم سطحی هر مسیری داشته باشند، بالاخره آب خود را به نواحی قطبی می‌برند. این آب در نواحی قطبی سرد و سنگین شده پس از اینکه در اعماق فرورفت به طرف استوا جریان می‌یابند. کیفیت جریانهای عمقی بطور دقیق معلوم نشده است. به نظر می‌رسد که در اعماق زیاد ، جریانهایی با سرعت خیلی کم وجود داشته باشد، ولی در اعماق کم جریانهایی کشف نشده که دارای سرعت قابل توجهی است.

مشهورترین جریان عمقی

در اکثر تنگه‌ها و گذرگاههایی که دریاها را به اقیانوسها و یا به یکدیگر وصل می‌کند جریانهای عمقی در جهت عکس جریانهای سطحی وجود دارد. از همه مشهورتر جریان عمقی تنگه جبل‌الطارق است که در جریان جهانی جنگ دوم زیر دریاییهای ایتالیا با خاموش کردن موتور خود بوسیله این جریان بدون سر و صدا وارد اقیانوس اطلس می‌شوند.

مباحث مرتبط با عنوان

گلف استریم ، رودخانه عظیم و مرموزی است که در اقبانوس نیلگون اطلس جاری است و یکی از عظیم ترین و نیرومند ترین جرانهای آب دنیا محسوب می شود . این جریان جالب در هرساعت قریب یک صد میلیارد متر مکعب را با سرعتی بهت آور در میان تنگه های کرانه فلوریدا ( Florida ) سرازیر می کند و رودخانه های عظیم آمازون و میسی سی پی در برابر عظمت این جریان آب گرم به منزله رودهای کوچکی هستند .

حرارت جریان آب گرم گلف استریم مساوی حرارتی است که از سوزاندن دو میلیون تن ذغال بدست می آید .

شدت و قدرت حرارت این جریان مرموز به حدی است که قادر است هوای تمام ممالک شمالی اروپا را گرم کند . اگر فرضاً مقدار 15 درجه از حرارت این رودخانه کاسته شود . احتمالا تمام ممالک شمالی اروپا مخصوصا انگلستان مسکن اسکیموها خواهد شد .

 

قدرت عظیم این جریان :

در قرن 16 یکی از دریانوردان معروف جهان هنگام مسافرت به فلوریدا متوجه شد که کشتیش با اینکه در جهت باد موافق در حرکت است ، به عقب کشیده می شود و این موضوع برای این دریانورد بینهایت تعجب آور بود ، دریانوردان انگلیسی نیز که از کندی غیر قابل انتظار حرکت کشتی ها خود به ستوه آمده بودند از بنیامین – فرانکلین چاره جوئی نمودند . و او پس از تبادل نظر با چند تن از دریا نوردان ماهر موفق به تنظیم نقشه جریان آب گلف استریم شد و از تنظیم نقشه گلف استریم چنین نتیجه گرفته شد که اگر کشتیها از روی این جریان گرم به سوی اروپا حرکت کنند دو هفته زودتر به مقصد خواهند رسید .

 

علت وجود گلف استریم :

بنیامین فرانکلین علت وجود گلف استریم را چنین استنباط نموده است : در اثر وزش باد ثابتی از آمریکا به سوی مغرب ، آبهای گرم خلیج مکزیک روی هم انباشته می شوند ، در نتیجه سطح آبهای گرم خلیج مکزیک نسبت باقیانوس مجاور چند اینچ بلندتر می شود این آبها طبیعتاً مخرجی باید بیابند تا خود را از این تراکم خلاص کنند و ناچار از بین شکاف بین تنگه فلوریدا و کوبا که دارای 29 میل عرض و 250 پا عمق می باشد . با سرعت عبور کرده و سپس مسافرت مرموز و بهت آور 5000 میلی خود را به سمت کشورهای اسکاندیناوی شروع می نماید .

هنگامیکه جریان گلف استریم به اروپا می رسد ، به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می شود قسمت شمالی آن به اقیانوس هند شمالی ریخته و قسمت جنوبی آن مجدداً مسیر بهدهای گرم آمریکا را پیش گرفته و به طرف خلیج مکزیک رهسپار و مجدداً حرارت اولیه خود را به دست می آورد .بنا بر این گلف استریم را می تواند به یک رود عظیمی تشبیه نمود که طول آن 12000 میل می باشد طبق عقیده دانشمندان سه سال وقت لازن است تا گلف استریم مسافرت دورانی خود را طی نماید . برای اثبات این موضوع دانشمندان مزبور هزار ها بطری محتوی نامه بزبانهای مختلف روی جریان گلف استریم انداخته اند تا توانسته اند طول و مسیر آنرا پیدا کنند .

جهان دانش هنوز از اطلاعیه که در باره جریان آب گرم گلف استریم به دست آمده است قانع نشده است و برای کشف علل آن ناگزیر است راه های طویلی را بپیماید .

 

سایر جرایانهای معروف دریائی

1- آب سرد لابرادور – از شمال شرقی اقیانوس اطلس به طرف جنوب غربی ( سواحل آمریکا )

2- جریان خلیج – از جنوب غربی اقیانوس اطلس به طرف ساحل شرقی ( به سواحل اروپایی غربی )

3- جریان فالکاند – از مشرق اقیانوس اطلس به مغرب

4- جریان بنگاله

5- جریان دریفت

6- جریان اپولینگ

7- جریان کوروشیو

گلف استریم یک نوع جریان آب است در اقیانوس . جریانی که از دیگر جریان های آب اقیانوسی مشهورتر است .

گلف استریم همچون رودخانه ای که به جای خشکی ، در میان آب های اقیانوس ، پیشروی می کند.اگر همه ی رودخانه های دنیا را پهلوی هم بگذارند ، باز گلف استریم از همه ی آنها بزرگ تر است .

گلف استریم به موازات ساحل شرقی ایالات متحده ، و به سوی شمال ، در جریان است . سرتاسر اقیانوس اطلس را تا شمال می پیماید و سپس به سوی شمالغرب اروپا ، رهسپار می شود .

گلف استریم رنگ مشخصی دارد . رنگش آبی _ نیلی روشن است ولذا جریانش در میان آب های سبز و خاکستری رنگ اطراف خود ، به خوبی نمایان است . آب گلف استریم از حرکت آب های سطحی نزدیک استوا ، در اقیانوس اطلس ، جریان می یابد ، و این « جریان » به سوی غرب به پیش می رود .

بنابراین ، گلف استریم با حرکت به طرف شمال آمریکای جنوبی و با عبور از دریای « کارائیب » ، شروع می شود ، وهنگامی واقعاً نام گُلف استریم به خود می گیرد که حرکت خود را به موازات ساحل شرقی ایالات متحده ی امریکا ، به سوی شمال دنبال می کند .

چون که شروع گلف استریم در یک ناحیه ی بسیار گرم جهان است ، خود آن نیز یک جریان آب گرم بشمار می آید.

وجود چنین جریان بزرگی از آب گرم سبب دگرگونی های چشمگیری در آب و هوای بسیاری از مناطق جهان شده است .

اکنون چند نمونه ی شگفت انگیز از این دگرگونی ها را در اینجا می آوریم :

بادهایی که در اروپای شمالی برفراز گلف استریم می گذرند ، هوای گرم را به قسمت هایی از نروژ ، سوئد ، دانمارک ، هلند و بلژیک می رسانند . در نتیجه ، این مناطق هر اندازه هم که رو به شمال باشند زمستان معتدل تری از جاهای دیگر همین کشورها دارند . همچنین بندرهایی که در سواحل نروژ هستند ، از یخبندان در سراسر ایمنند .

به برکت وجود گلف استریم ، لندن و پاریس نیز دارای آب و هوای ملایم زمستانی گردیده اند . گویند که این دو شهر مانند لابرادورجنوبی ، در شمال واقعند وباید مانند آنجا زمستانی کشنده داشته باشند .

بادهایی که برفراز گلف استریم می گذرند ، گرم و مرطوبند . از این رو هنگامی که این بادها سرد می شوند ، مانند آنچه که در زندگی نیوفاندلَند رخ می دهد ، مه غلیظی را پدید می آورند . بدینگونه است که مه بسیار خطرناک گراندبَنگر واقع در « نیوفاندلند » شهرت گرفته است .

گلف استریم در هوای زمستانی آمریکای شمالی اثر کمتری بخشیده تا در اروپا . زیرا بادهای زمستانی ، آنسان که در اروپا برفراز گلف استریم می گذرد ، در آنجا هرگز نیست .

چکیده:توضیحی درموردگلف استریم

دریانوردی درقرن 18کشف کردونقشه ی ان رارسم کردند

منبع :اینترنت.دانشنامه ی مصورکودکان ونوجوانان ترجمه ی فریبرزصادقی چاپ 85نشردانش

 


comment نظرات ()