....محمد صادق زاده ملاباشی

داستان.

شرح غزلی ازحافظ
نویسنده : محمدصادق زاده - ساعت ۱۱:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱۱/٢

 

تاب بنفشه می دهد،طُرّه ی مشک سای تو   

                          پرده ی غنچه می درد،خنده ی دلگشای تو

تاب دادن : به پیچ وتاب و رنج افکندن   /  طُرّه : کاکل ، پرچم ، موی جلوی پیشانی   به مجاز گیسو که البته در مصراع اول تشبیه تفضیل می باشد .   /   پرده دریدن : رسوا کردن که در مورد غنچه (( شکوفا شدن )) نیز می تواند باشد .

دلگشا : موجب شادی دل  / مشک سای : خوشبو   

معنی بیت : گیسوی خوشبوی تو ، بنفشه را – از حسد – به پیچ و تاب می اندازد و خنده ی شادی زای تو غنچه را رسوا می کند .

ای گل خوش نسیم من ، بلبل خویش را مسوز  

                کز سر صدق می کند ، شب همه شب دعای تو

خوش نسیم : خوش بو   /    در شعر حافظ بلبل رمزی از عاشق و گل رمزی از معشوق است ./بلبل خویش را مسوز : با آتش دوری او را مرنجان    /   شب همه شب : تمام طول شب   /   کز سر صدق : با نهایت راستی 

معنی بیت : ای گل خوشبوی من بلبل خود را به آتش دوری مسوزان ، آن بلبلی که در تمام طول شب با کمال راستی ، دعایت می کند .

من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان 

                          قال و مَقال عالمی ، می کشم از برای تو

ملول گشتن : دل آزرده شدن   / قال و مَقال  : جر و بحث     / می کشم : تحمّل می کنم

قال و مَقال : اشتقاق دارد .  /  عالَمی : مجاز از مردم عالم 

معنی بیت : من که از نفس فرشتگان آزرده می شدم اکنون ، در عشق تو ، سرزنش دنیایی را تحمّل می کنم (( موسیقی دو مصراع قابل توجه می باشد . ))

دولت عشق بین ، که چون از سر فقر و افتخار  

                                گوشه ی تاج سلطنت ، می شکند گدای تو

دولت : قدرت ، سلطنت   /  افتخار : فخر فروشی     

معنی بیت : قدرت عشق را ببین که با همه ی درویشی ، گدای کوی تو با افتخار ، کلاه گوشه ی پادشاهی را – برای نشان دادن سروری و بزرگی – می شکند .

خرقه ی زهد و جام می ، گر چه نه در خور هَمَند  

                                     این همه نقش می زنم ، از جهت رضای تو

در خور هم : سازگار با هم      /  نقش زدن : ترفند و حیله به کار خرقه : جامه ی پشمینه ای که صوفیان بر تن می کردند .

معنی : خرقه ی پرهیزگاری و جام شراب ، اگر چه با هم سازگار نیستند ، اما به خاطر تو ، این همه حیله به کار می بندم ، تا این   دو را با هم سازگار کنم .

 شور شراب عشق تو ، آن نفسم رود ز سر  

                                           کاین سر پر هوس شود ، خاک در سرای تو

شور : در اینجا ، مستی ، می باشد .     /  سر پُر هوس : سر پر شور     /  آن نفسم : آن لحظه ای  /       رود ز سر : کنایه از فراموش کردن  

معنی بیت : مستی باده ی محبت تو ، زمانی از سر من بدر می رود ، که این سر پر شورم خاک درگاه تو شود .

شاه نشین چشم من ، تکیه گه خیال توست    

                            - جای دعاست شاه من  بی تو مباد جای تو

شاه نشین چشم : مردمک چشم  ( نیز در جای دیگر گوید : رواق منظر چشم من آشیانه ی توست / کرم نما و فرود آ ، که خانه خانه ی توست            /  تکیه گاه : مسند ، جای تکیه زدن    /  جای تو : به کنایه ، چشم من  

  جای دعا : هنگام دعا   /  جای تو : در مصرع دوم به معنی چشم می باشد . ( بدون تو چشم نباشد . )

معنی : صدر شبستان چشم من – مردمک دیده – تکیه گاه و مسند خیال توست ( خیالت پیوسته در چشم من است . ) اینک ، هنگام دعاست ، ای سرور من ، الهی که بدون تو دیده نداشته باشم و نابینا باشم .

خوش چمنی است عارضت ، خاصّه که در بهار حسن  

                                           حافظ خوش کلام شد ، مرغ سخن سرای تو

عارض : به مجاز ، چهره ، روی     /  بهار حسن: نهایت زیبایی     /  حافظ : تخلّص شعری خواجه شمس الدین محمد که در بیت پایانی آمده است .   /   خوش کلام : شیرین سخن  

بهارِ حُسن : اضافه ی تشبیهی   /  مرغ سخن سرا : پرنده ی خوش آواز  - معنی بیت : جمال زیبایت چمنزار سر سبز و زیبایی است ، خصوصاً که در این بهار زیبایی ، حافظ شیرین سخن ، پرنده ی خوش آواز توست .

   


comment نظرات ()